Κρουστά Μουσικά Όργανα: Είδη, Ονομασίες & Παραδείγματα

Τα κρουστά είναι η αρχαιότερη οικογένεια μουσικών οργάνων. Από τα πρωτόγονα τύμπανα των πρώτων πολιτισμών ως τα σύγχρονα ντραμς και τα ξυλόφωνα της σχολικής τάξης, ο κόσμος των κρουστών είναι απέραντος και γεμάτος ποικιλία. Αν αναρωτιέσαι ποια μουσικά όργανα ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία, πώς χωρίζονται και ποια είναι κατάλληλα για ένα παιδί, αυτός ο οδηγός θα σου απαντήσει με σαφήνεια. Θα δεις τις βασικές ταξινομήσεις, θα γνωρίσεις τις ονομασίες που χρησιμοποιούνται και θα καταλάβεις τι ταιριάζει σε κάθε ηλικία.

Τι είναι τα κρουστά μουσικά όργανα;

Τα κρουστά μουσικά όργανα είναι εκείνα που παράγουν ήχο όταν χτυπηθούν, τριφτούν ή τιναχτούν. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικογένεια οργάνων στη μουσική, που συναντάται σε κάθε μουσική παράδοση του κόσμου, από τη δυτική κλασική μέχρι τις αφρικανικές τελετές και τη σύγχρονη ποπ.

Ο τρόπος παραγωγής του ήχου είναι αυτό που τα ορίζει. Ένα τύμπανο χτυπιέται με μπαγκέτα. Ένα τρίγωνο χτυπιέται με μεταλλική ράβδο. Οι μαράκες τινάζονται. Οι καστανιέτες τρίβονται μεταξύ τους. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η μηχανική ενέργεια του χτυπήματος μετατρέπεται σε ηχητικά κύματα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα κρουστά δεν χρησιμεύουν μόνο για ρυθμό. Πολλά από αυτά, όπως τα ξυλόφωνα και τα glockenspiel, παίζουν πλήρεις μελωδίες. Οι δυνατότητές τους είναι πολύ ευρύτερες απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι.

Πώς χωρίζονται τα κρουστά όργανα;

Τα κρουστά ταξινομούνται με δύο βασικά κριτήρια: τον τρόπο κατασκευής τους (μεμβρανόφωνα ή ιδιόφωνα) και την ικανότητά τους να παράγουν νότες συγκεκριμένου ύψους (ορισμένου ή αόριστου τόνου). Η κατανόηση αυτής της διάκρισης βοηθά πολύ στην επιλογή οργάνου για μελέτη ή για σχολική χρήση.

Πίνακας ταξινόμησης κρουστών

Μεμβρανόφωνα: η κατηγορία των τυμπάνων

Στα μεμβρανόφωνα ο ήχος βγαίνει από τη δόνηση μιας τεντωμένης μεμβράνης, δηλαδή ενός δέρματος ή συνθετικού φύλλου. Είναι αυτό που φανταζόμαστε πρώτα όταν ακούμε τη λέξη «κρουστά». Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα ντραμς, τα τύμπανα ορχήστρας, τα κόνγκα, τα μπόνγκο, το τζεμπέ και το ταμπουρίνο.

Το ταμπουρίνο είναι ίσως το πιο οικείο μεμβρανόφωνο για μικρά παιδιά, ενώ το τζεμπέ έχει κερδίσει μεγάλη δημοτικότητα στα ομαδικά μαθήματα κρουστών. Τα κόνγκα και τα μπόνγκο συνδέονται στενά με λατινοαμερικάνικες μουσικές παραδόσεις.

Τα τύμπανα ορχήστρας (timpani) αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα: είναι μεμβρανόφωνα που παράγουν νότες ορισμένου τόνου. Ο μουσικός μπορεί να ρυθμίσει το ύψος της νότας μεταβάλλοντας την τάση της μεμβράνης. Γι’ αυτό τα βλέπουμε μόνο σε ορχήστρες, όχι σε ροκ συγκροτήματα.

Ιδιόφωνα: όταν το ίδιο το σώμα ηχεί

Στα ιδιόφωνα δεν χρειάζεται μεμβράνη. Ηχεί το ίδιο το υλικό του οργάνου, είτε πρόκειται για ξύλο, είτε για μέταλλο, είτε για άλλη σκληρή ύλη. Αυτή η κατηγορία είναι ίσως η πιο ποικιλόμορφη σε όλη τη μουσική.

Παραδείγματα ιδιόφωνων αόριστου τόνου: τρίγωνο, κύμβαλα, καστανιέτες, μαράκες, κουδούνια, boomwhackers (όταν χρησιμοποιούνται ρυθμικά). Αυτά δεν παράγουν συγκεκριμένη νότα, αλλά προσθέτουν χρώμα, ρυθμό και χαρακτήρα στη μουσική.

Παραδείγματα ιδιόφωνων ορισμένου τόνου: ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα, glockenspiel, kalimba (το λεγόμενο «αφρικανικό πιάνο»), καμπάνες ορχήστρας. Σε αυτά κάθε πλάκα ή λωρίδα έχει κουρδιστεί σε συγκεκριμένη νότα, οπότε μπορούν να παίξουν πλήρεις μελωδίες.

Μελωδικά κρουστά: ορισμένου τόνου

Τα μελωδικά κρουστά, δηλαδή εκείνα ορισμένου τόνου, είναι μια ιδιαίτερα σημαντική κατηγορία για την εκπαίδευση. Το ξυλόφωνο, το μεταλλόφωνο και το glockenspiel επιτρέπουν σε έναν αρχάριο να παίξει πλήρεις μελωδίες χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία.

Ποια είναι η διαφορά τους; Το ξυλόφωνο έχει πλάκες από ξύλο και δίνει ζεστό, ελαφρώς «ξερό» ήχο. Το μεταλλόφωνο έχει πλάκες από μέταλλο, με πιο διαρκή και λαμπερό ήχο. Το glockenspiel έχει επίσης μεταλλικές πλάκες αλλά μικρότερου μεγέθους, με κρυστάλλινο, ψηλό τόνο. Τα boomwhackers αποτελούν μια σύγχρονη εκδοχή: πλαστικοί σωλήνες διαφορετικού μήκους, κουρδισμένοι σε νότες, που χτυπιούνται στο πάτωμα ή στο χέρι.

Αυτά τα εκπαιδευτικά κρουστά χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε ωδεία και σχολεία σε όλη την Κύπρο, συχνά στο πλαίσιο της μεθόδου Orff, που βασίζεται στον ρυθμό και τη μελωδία ως πρώτη επαφή με τη μουσική.

Κρουστά για παιδιά και σχολική τάξη

Τα κρουστά είναι η ιδανικότερη αφετηρία για ένα παιδί που ξεκινά μουσική. Δεν απαιτούν κούρδισμα, δεν υπάρχουν δύσκολες θέσεις χεριού όπως στα πνευστά και η σχέση αιτίου-αποτελέσματος (χτυπάς, ακούς) είναι άμεση. Αυτό κρατά ζωντανό το ενδιαφέρον του παιδιού από την πρώτη στιγμή.

Για μικρά παιδιά (3-6 ετών) συνιστώνται ταμπουρίνα, κουδούνια, μαράκες και boomwhackers. Για ηλικίες σχολείου (7+) το ξυλόφωνο και το glockenspiel ανοίγουν την πόρτα στη μελωδία, ενώ για παιδιά που θέλουν ρυθμό και ένταση, ένα drum pad για αρχάριους αποτελεί εξαιρετική λύση.

Στα σχολεία μουσικής και τα ωδεία της Κύπρου, το τυπικό σύνολο εκπαιδευτικών κρουστών περιλαμβάνει σοπράνο και άλτο ξυλόφωνο, glockenspiel, μεταλλόφωνο, ταμπουρίνο και τρίγωνο. Ο εξοπλισμός για σχολική τάξη μουσικής που χρειάζεται ένας εκπαιδευτικός καλύπτει ακριβώς αυτές τις κατηγορίες.

Κρουστά αξεσουάρ: τι χρειάζεσαι εκτός από το όργανο

Πολλά κρουστά απαιτούν αξεσουάρ για να χρησιμοποιηθούν σωστά. Το πιο βασικό είναι οι μπαγκέτες, που διαφέρουν ανάλογα με το όργανο: οι μπαγκέτες για ντραμς είναι διαφορετικές από τις μαλακές μαλέτες που χρησιμοποιούνται σε ξυλόφωνα ή μεταλλόφωνα.

Τα δέρματα (drumheads) αντικαθίστανται στα ντραμς μετά από έντονη χρήση. Η επιλογή του σωστού δέρματος επηρεάζει άμεσα τον ήχο: ανοιχτά ή κλειστά, μονά ή διπλά, για κάθε στιλ μουσικής υπάρχει η κατάλληλη επιλογή.

Για παιδιά σε εκπαιδευτικά κρουστά, οι μαλέτες (mallets) που συνοδεύουν τα ξυλόφωνα και τα glockenspiel είναι συνήθως μέρος του σετ. Ωστόσο, για πιο προχωρημένους μαθητές, η επιλογή μαλέτας με μαλακότερη ή σκληρότερη κεφαλή αλλάζει σημαντικά τον ήχο.

Συχνές Ερωτήσεις

Ποια μουσικά όργανα ονομάζουμε κρουστά;

Κρουστά ονομάζουμε τα μουσικά όργανα που παράγουν ήχο μέσω χτυπήματος, τριψίματος ή τιναγμού. Στην κατηγορία ανήκουν τα ντραμς, το ταμπουρίνο, το τζεμπέ, τα κόνγκα, τα μπόνγκο, το ξυλόφωνο, το μεταλλόφωνο, το glockenspiel, το τρίγωνο, τα κύμβαλα, οι καστανιέτες, οι μαράκες και πολλά άλλα.

Ποια η διαφορά μεμβρανόφωνων και ιδιόφωνων;

Στα μεμβρανόφωνα ηχεί μια τεντωμένη μεμβράνη (δέρμα ή συνθετικό υλικό), όπως στα ντραμς και τα κόνγκα. Στα ιδιόφωνα ηχεί το ίδιο το σώμα του οργάνου, είτε είναι ξύλο (ξυλόφωνο) είτε μέταλλο (τρίγωνο, glockenspiel). Η διάκριση αυτή αφορά τον τρόπο παραγωγής ήχου, όχι το ύψος της νότας.

Ποιο κρουστό είναι κατάλληλο για μικρό παιδί;

Για παιδιά ηλικίας 3-6 ετών, τα ταμπουρίνα, οι μαράκες, τα κουδούνια και τα boomwhackers είναι ιδανικά. Από τα 7 ετών και πάνω, το ξυλόφωνο και το glockenspiel αποτελούν εξαιρετική επιλογή γιατί επιτρέπουν μελωδία και θέτουν τις βάσεις για μελλοντική μελέτη.

Είναι το πιάνο κρουστό όργανο;

Αυτή είναι μια ερώτηση που χωρίζει τους μουσικολόγους. Το πιάνο είναι τεχνικά και χορδόφωνο (ο ήχος βγαίνει από χορδές) και κρουστό, γιατί τα πλήκτρα ενεργοποιούν σφυράκια που χτυπούν τις χορδές. Η επίσημη μουσικολογική ταξινόμηση Hornbostel-Sachs το κατατάσσει ως χορδόφωνο, αλλά στη μουσική εκπαίδευση αναφέρεται συχνά ως κρουστό-χορδόφωνο.

Συμπέρασμα

Τα κρουστά μουσικά όργανα είναι πολύ περισσότερο από ντραμς και τύμπανα. Από το ξυλόφωνο της σχολικής τάξης ως τα κύμβαλα της συμφωνικής ορχήστρας και τα κόνγκα της λατινοαμερικάνικης μουσικής, πρόκειται για μια οικογένεια με βάθος και ποικιλία. Η βασική τους ταξινόμηση, μεμβρανόφωνα ή ιδιόφωνα, ορισμένου ή αόριστου τόνου, βοηθά να αντιληφθεί κανείς πού ανήκει κάθε όργανο και τι μπορεί να προσφέρει.

Αν ψάχνεις κρουστά όργανα για ένα παιδί, για μια σχολική τάξη ή για τον εαυτό σου, στο Μουσικό Κατάστημα ΠΑΡΤΑΣΙΔΗΣ θα βρεις μεγάλη γκάμα εκπαιδευτικών κρουστών που χρησιμοποιούνται σε σχολεία και ωδεία σε όλη την Κύπρο.

Δες τα κρουστά όργανα →

Σχετικοί οδηγοί

• Εκπαιδευτικά Κρουστά για το Σχολείο: Orff, Boomwhackers & Ξυλόφωνα
• Ποιο Μουσικό Όργανο Ταιριάζει στο Παιδί σου (Οδηγός ανά Ηλικία)
• Πνευστά Μουσικά Όργανα: Ξύλινα vs Χάλκινα — Ο Πλήρης Οδηγός

Read this guide in English: Percussion Instruments: Types, Names & Examples